O Mogilnie, Marii Smoczkiewiczównej i pocztówkach

Smoczkiewicze w Mogilnie zamieszkali w połowie XIX w. Rodzina pochodziła z Nakła nad Notecią, zaś antenatem tego rodu był Franciszek, który w 1816 r. poślubił w Nakle Franciszkę Wilińska.

O Mogilnie, Marii Smoczkiewiczównej i pocztówkach

Z tego małżeństwa urodził się m.in. Józef. To on w 1856 r. w wieku 30-lat poślubił w Mogilnie Katarzynę Barałkiewicz i dał początek Smoczkiewiczom z Mogilna. Ich dziećmi byli Władysław i Maria Smoczkiewiczowie.

To właśnie Maria Smoczkiewicz jest bohaterką mojej dzisiejszej opowieści. Urodziła się w Mogilnie ok. 1870 r. w rodzinie Józefa i Katarzyny z Barałkiewiczów. Z zawodu była księgarzem. W okresie międzywojennym prowadziła w Mogilnie firmę pod nazwą "Księgarnia w Mogilnie". U niej można było zakupić książki, czasopisma, papier wszelkiego "kalibru", druki, nuty, śpiewniki, dewocjonalia, a także bilety na spektakle teatralne, baletowe i operetkowe, jakie wystawiały teatry przybywające do Mogilna z różnych stron Polski.

Ale tym co szczególnie zapisało ją na kartach dziejów Mogilna i dzięki czemu możemy po dziś sięgać do tego nazwiska jest 9 pięknie wydanych w kolorze sepii widoków Mogilna, czyli pocztówek. W owym czasie panowała taka "moda", że pocztówki wydawali księgarze, jak również drukarnie. Przed 1934 r. Maria Smoczkiewicz zleciła Drukarni św. Wojciecha wykonanie zestawu pocztówek w formie albumiku. Było w nim 9 widoków różnych fragmentów miasta w szarej oprawie kartonowej. Na awersie oprawy widniał tytułowy napis "Mogilno" oraz informacja, iż albumik został wydany "Nakładem M. Smoczkiewiczówny w Mogilnie". Kupując taki zestaw pocztówek można było każdy z egzemplarzy wyrywać z albumiku, co ułatwiały dziurkowania, przy linii grzbietowej książeczki.

Jak się one sprzedawały? Chyba dobrze, gdyż nie znalazłem żadnej reklamy, która zachęcały do ich nabycia. A kupowali je mieszkańcy, by wysyłać te piękne widoki miasta do krewnych i znajomych, a także turyści, których do miasta przyciągało urocze położenie grodu nad Panną oraz miejscowe zabytki i ślady pobytu w mieście ks. Piotra Wawrzyniaka. Zresztą zobaczcie sami, jak piękne prezentowało się przedwojenne Mogilno.

Wracając zaś do Smoczkiewiczów z Mogilna, o których współcześni niewiele wiedzą, warto przypomnieć panią Marię, jej brata i bratanków. Księgarka Maria była jedną z nielicznych w międzywojennym Mogilnie kobiet, które zaliczyć możemy do grona kobiet niezależnych.

Była członkinią Katolickiego Stowarzyszenia Polek w Mogilnie. W 1928 roku wchodziła w skład Komitetu Honorowego oraz Komitetu Wykonawczego Wystawy Robót Ręcznych i Przemysłu Kobiecego. W 1936 r. z okazji 25-lecia KSP za wieloletnią i aktywną pracę w kole otrzymała szczególnie liczące się w tamtych czasach wyróżnienie - Dyplom Honorowy.

Firma musiała cieszyć się dobrą renomą. Dowodem owej prosperity może być przełomowy w działalności zakładu, rok 1934. Wówczas to, w rejestrze handlowym Sądu Grodzkiego w Mogilnie dokonano w jego części A nowego wpisu pod numerem 138. Przy firmie „M. Smoczkiewicz Mogilno“, odnotowano zmianę właściciela Księgarni z pozostawieniem w członie nazewniczym nazwiska dotychczasowej właścicielki - "M. Smoczkiewicz Mogilno, właściciel Józefa Wesołowska“. Z danych archiwalnych wiemy, że transakcja ta miała miejsce 22 czerwca 1934 r. O samej pani Marii niewiele udało mi się dowiedzieć, za to podczas kwerendy trafiłem na jej brata Władysława, którego postać niejako porządkuje poczet burmistrzów Mogilna i jej bratanków, Mariana i Stanisława. Oto kilkanaście zdań o nich:

Władysław Smoczkiewicz urodził się 27 czerwca 1867 r. w Mogilnie w rodzinie Józefa i Katarzyny z Barałkiewiczów. W 1881r. ukończył szkołę ludową w Mogilnie i zatrudniony został jako pomocnik sekretarza, później sekretarza sądowego. W 1906 r. awansował na starszego sekretarza sądowego, a później powierzono mu funkcję tłumacza w językach, niemieckim i polskim. W styczniu 1919 r., po przejęciu przez Polaków władzy w Mogilnie dalej zajmował te stanowiska. Zaangażowany w organizowanie tutejszej administracji 22 listopada 1919 r. wybrany został na burmistrza Mogilna. Funkcję tę sprawował do czasu przybycia do miasta Kazimierza Tyczewskiego.

Z nastaniem 1922 r. przeniósł się do Inowrocławia i tam objął stanowisko naczelnego sekretarza Sądu Powiatowego. Od młodzieńczych lat z zamiłowaniem oddawał się śpiewowi chóralnemu. W Mogilnie należał do chóru „Halka”. Mieszkając w Inowrocławiu działał w Towarzystwie Śpiewu „Moniuszko” i „Harmonia”, któremu prezesował do ok. 1934 r. Za szczególną aktywność na polu śpiewaczym wyróżniany został odznakami Naczelnej Rady Zjednoczenia Polskich Zespołów Śpiewaczych i Muzycznych oraz nadano mu członkostwo honorowe w Towarzystwie Śpiewu „Moniuszko”.

Zmarł 13 VIII 1941 r. w Inowrocławiu i pochowany został na cmentarzu parafii św. Mikołaja.

Marian Smoczkiewicz, urodził się w 1908 r. w Mogilnie jako syn Władysława i Czesławy z domu Filipowska. Był absolwentem Gimnazjum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu oraz absolwentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Poznańskiego; redaktorem publikacji Od morza jesteśmy, od morza: Powszechnej Wystawie Krajowej zeszyt ten poświęca/Baltia, 1929 r.; członkiem Zarządu Akademickiego Kongresu Eucharystycznego - 1930 r.; wiceprezesem Poznańskiego Komitetu Akademickiego - 1930/31. Zawodowo pracował jako aplikant sądowy, asesor sądowy m.in. w Sądzie Grodzkim w Inowrocławiu, adwokat w Bydgoszczy. Zasłużył się jako działacz katolicki i społeczny. W listopadzie 1939 r. w Bydgoszczy został zamordowany przez Gestapo. Miejsce pochówku nieznane.

Stanisław Smoczkiewicz, urodził się 19 listopada 1913 r. w Mogilnie jako syn Władysława i Czesławy z domu Filipowska. Podobnie jak brat był absolwentem Gimnazjum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu 1924-31 i absolwentem 1934/35 Wydziału Prawa UP, jak również przewodniczącym Wydziału Pomorskich Korporacji Akademickich w Poznaniu. Pracował jako aplikant w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu. Podczas okupacji był członek ścisłego kierownictwa organizacji konspiracyjnej “Ojczyzna”, zastępcą dyrektora Biura Delegatury Rządu dla ziem wcielonych do Rzeszy. Aresztowany w listopadzie 1941 r., przeszedł ciężkie śledztwo w siedzibie Gestapo i Forcie VII. Tam też 7 lipca 1942 r. wszelki ślad po nim zaginął.

Komentarze

Dodaj komentarz
23 maj 2018 - 08:31

Szanowny Panie, Maria Smoczkiewiczówna to moja ciotka, Władysław Smoczkiewicz to mój pradziadek, a Marian był moim dziadkiem. Bardzo dziękuję, za art. Bywam czasem w Mogilnie, na cmentarzu i wiem, że groby moich przodków są zawsze zadbane. Za co jestem ogromnie wdzięczna. Bardzo proszę o kontakt, ratola@wp.pl

10 luty 2018 - 13:22

Chciałbym zapytać - gdzie zostały podane źródła? Gdzie zostały podane źródła fotografii? Historyk bez aparatu krytycznego nie może w ogóle mówić o "historyczności" i "prawdziwości" opisywanego aspektu.

Dodaj nowy komentarz

E-mail nie będzie udostępniany publicznie.
Komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów. Dodanie komentarza jest jednoznaczne z akceptacją Regulaminu.