Lata okupacji niemieckiej 1939-1945

Obchodzimy, co roku rocznicę tragicznych wydarzeń z obrony Mogilna w 1939 roku a niewiele mówimy o tym, co działo się w czasie okupacji 1939-1945.

Były to bardzo trudne lata dla Polaków zamieszkujących ziemię mogileńską. Na mocy zarządzenia Adolfa Hitlera z 8 października 1939 roku o podziale ziem okupowanych Mogilno znalazło się w Kraju Warty, który został włączony bezpośrednio do Rzeszy Niemieckiej, w rejencji inowrocławskiej i powiecie mogileńskim. Najwyższą władzę w Kraju Warty sprawował namiestnik Rzeszy, którym został Arthur Greiser a starostą mogileńskim został Erich Daniel. Władze okupacyjne wprowadzały wiele zarządzeń, które powodowały dyskryminację i prześladowania ludności polskiej. Po pierwszych aresztowaniach przeprowadzonych według przygotowanych list( powstańcy wielkopolscy, działacze polityczny, księża i inteligencja) gdzie niektórzy zostali rozstrzelani na polach Świerkówca lub trafili do obozu przejściowego w Szczeglinie. Kolejne zarządzenia władz wprowadzały nowe zasady funkcjonowania społeczeństwa gdzie Polacy traktowani byli, jako obywatele drugiej kategorii. Jako przykład można przytoczyć zarządzenie burmistrza Strzelna z 17 października 1939 roku: (cytuję za oryginałem)

Niniejszym podaję do wiadomości, że wydałem następujące obowiązujące od zaraz, zarządzenie:

1. Każdy Polak ma obowiązek, pozdrawiać umundurowanego Niemca przez zdjęcie nakrycia głowy, a w przypadku nieposiadania takowego, przez ukłon. Nie dotyczy kobiet i dziewcząt.

2. Stanie na ulicach i w klatkach schodowych jest zakazane.

3. Zabrania się trzymania rąk w kieszeni. Za przekroczenie tego zarządzenia winowajca będzie karany 20 uderzeniami pejczem.

4. Następnie zarządziłem obowiązek natychmiastowego odstawienia do rewiru policyjnego wszystkich samochodów, motocykli, rowerów motorowych i aparatów radiowych. Niepodporządkowanie się temu zarządzeniu będzie surowo karane.

5. Wszystkie posiadane zapasy węgla i drewna należy odstawić do firmy Konsum w Strzelnie.

Willy Schmiedeskamp

Polacy zmuszani byli do oddania swoich lokali mieszkalnych urzędnikom niemieckim, gęstość zaludnienia lokali mieszkalnych zajmowanych przez Polaków znacznie wzrosła, jeden pokój jedna rodzina często wielodzietna. Wielu otrzymywało nakaz wysiedlenia z terenu powiatu mogileńskiego najczęściej przesiedlano ich na teren Generalnej Guberni(rejon Warszawy, Kielc, Krakowa czy Lublina). Warunki wysiedleń były bardzo trudne, o czym świadczy fragment dokumentu:

Nakaz wysiedlenia zez Strzelna Stanisława i Zdzisława Muszyńskich. Niniejszym wzywam Pana do opuszczenia powiatu mogileńskiego w ciągu 24 godzin, licząc od godziny 9: 30 rano dnia 24 listopada 1939 r.. W przypadku przebywania po upływie 24 godzin na obszarze powiatu zostanie Pan aresztowany i deportowany do obozu koncentracyjnego.

Zezwala się na zabranie na osobę 200 zł lub 100 mk. Ponadto można zabrać na osobę po jednym płaszczu, jednym kocu, po dwa ubrania, dwie pary obuwia, dwie pary pończoch, dwa garnitury bielizny osobistej oraz 10 kg żywności.

W 1939 roku używano jeszcze wobec Polaków formy Pan później to zostało wyeliminowane z pism urzędowych. Polaków pozbawiono praktyk religijnych, większość księży aresztowano i niektórych rozstrzelano na Świerkówcu jak księdza Zenona Niziólkiewicza ze Słaboszewa lub jak księdza Tadeusza Zielińskiego proboszcza mogileńskiego i proboszcza ze Szczepanowa księdza Michała Rólskiego, których zesłano do obozu koncentracyjnego.  Tym, którzy pozostali zakazano sprawować obrzędy religijne. Wielu ludzi pozbawiono pracy szczególnie inteligencje, w jednym ze sprawozdań starosta mogileński pisał:

Nie ma już bezrobotnych. Inteligencję w celu wykonywania przez nią pracy przymusowej skupiono w grupach, które zatrudniono przy zbiorach ziemiopłodów i przy realizacji innych podobnych zadań. Kobiety z tzw. inteligencji skierowano do szorowania kwater żołnierskich.

Czasami przeprowadzano akcje prewencyjne, które miały zastraszyć Polaków. W Mogilnie w październiku 1939 roku, gdy zbliżała się rocznica 11 listopada władze niemieckie obawiając się działań polskich stworzyły listę zakładników, o czym zawiadamiał starostę burmistrz komisaryczny Mogilna:

Zarządzenie z  27.10.1939 r.

Komendant miasta wyznaczył, jako zakładników następujące osoby:

1. Urzędnika Urzędu Skarbowego Franciszka Tomaszewskiego z Mogilna

2. Kupca Stanisława Palusa z Mogilna

3. Księdza katolickiego Stanisława Obarskiego

4. Księdza katolickiego A. Knasta z Mogilna

5. Robotnika betoniarni Sylwestra Pawłowskiego z Mogilna

6. Kupca Alfonsa Kukuckiego z Mogilna

7.  Kupca Gwidona Jasińskiego z Mogilna

Dali dowód swej wrogości wobec ludności niemieckiej i stad kwalifikują się do wciągnięcia na „czarna listę’: aptekarz Szymański, dr E. Kwieciński, dekarz wł. Ramisch, stolarz Wł. Kliszczyński, kupiec Konieczka, rzeźnik Kazimierz Multański, robotnik Piszora, restaurator Sylwester Kaszuba, robotnik Wincenty Skaza.

Przedstawiłem tylko niektóre aspekty życia Polaków w czasie okupacji dla ludzi żyjących w tamtych czasach były to bardzo długie i trudne lata należy też o tym pamiętać.

Komentarze

Dodaj komentarz
24 październik 2017 - 15:28

Czemu artykuły są pisane wiecznie przez jedne i te same osoby? Czemu nie są dopuszczani inni, którzy mogliby pochwalić się swoim dorobkiem? Mało mamy historyków w regionie?

Dodaj nowy komentarz

E-mail nie będzie udostępniany publicznie.
Komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów. Dodanie komentarza jest jednoznaczne z akceptacją Regulaminu.