Notariusz Stefan Rosada

W ramach działalności Komitet Obchodów 100. Rocznicy Powstania Wielkopolskiego przy Burmistrzu Mogilna docieramy do wielu informacji, które są niezwykle cenne dla pełnego udokumentowania wydarzeń z tamtych lat.

Szczególnie interesującymi są dane dotyczące działalności popowstaniowej weteranów Powstania w ramach Związku Weteranów Powstań Narodowych 1914/1919 roku oraz późniejszego Związku Powstańców Wielkopolskich, których agendy znajdowały się w Mogilnie. Jedną z postaci, którą przybliżam w tematycznym cyklu artykułów jest postać senatora II RP Stefana Rosady.

Jego działalność powstańcza związana była z Poznaniem, ale kiedy osiedlił się w 1924 roku w Mogilnie tutaj działał w szeregach organizacji kombatanckich, z mandatu których był członkiem Zarządu Okręgu Poznańskiego ZWPN oraz Sądu Honorowego przy Zarządzie Głównym ZPW.

Stefan Rosada urodził się 27 sierpnia 1897 roku w Koronowie w powiecie bydgoskim. Średnie wykształcenie zdobył w Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu. Po jego ukończeniu odbył w latach 1914/1915 jednoroczną służbę – ćwiczenia wojskowo-szkoleniowe. W 1915 roku został wcielony do armii niemieckiej i brał udział w I wojnie światowej walcząc na frontach zachodnim i wschodnim. W grudniu 1918 roku z całym zapałem młodości brał czynny udział jako doświadczony żołnierz frontowy w stopniu ppor. armii niemieckiej w wyzwoleniu Poznania z niewoli niemieckiej. Udział ten wyrażał się przede wszystkim w tym, że w dniach od 27 do 30 grudnia 1918 roku dowodził 1 Kompanią I Batalionu 1 Pułku Piechoty. W tym charakterze odegrał decydującą rolę przy zajęciu składnicy broni, Reduty Grolmana, dworca towarowego oraz koszar saperów na Wildzie. Następnie wybitnie przyczynił się do organizowania artylerii powstańczej i dnia 6 stycznia 1919 roku brał udział w zdobywaniu Ławicy. To ogień jego artylerii przyczynił się walnie do opanowania lotniska. Wówczas też został mianowany adiutantem Kazimierza Nieżychowskiego.

W dniach 10-13 stycznia 1919 roku odbył przy Wyższej Szkole Realnej w Poznaniu egzamin uczniów szkoły średniej uprawniający do jednorocznej służby wojskowej. Tym samym pozostał w kadrze oficerskiej Wojska Polskiego. Jak odnotowano, był jednym z tych działaczy i dowódców, któremu artyleria wielkopolska zawdzięczała swoje powstanie i rozkwit w tak krótkim czasie. Jako dowódca pierwszej baterii  14 Pułku Artylerii Lekkiej wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Podczas odwrotu w 1920 roku objął dowództwo I dywizjonu tegoż pułku. Służbę ukończył w stopniu porucznika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 roku i został przeniesiony do rezerwy. Za udział w wojnie polsko-bolszewickiej  odznaczony został dwukrotnie Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Niepodległości. W czasach pokoju, po odbyciu ćwiczeń wojskowych dosłużył się stopnia kapitana artylerii w rezerwie.

Po wojnie polsko-bolszewickiej studiował prawo na Uniwersytecie Poznańskim i tam złożył egzamin sędziowski. W latach 1924-1933 pracował jako adwokat i notariusz w Mogilnie. Od 1934 roku, tj. z chwilą wejścia w życie prawa o notariacie, objął stanowisko notariusza w Mogilnie, pozostając na tym stanowisku do listopada 1936 roku. W świetle ustawy, notariusz był osobą zaufania publicznego, mógł pełnić także funkcję adwokata, przy czym nie mógł prowadzić spraw jako notariusz osobie, której jednocześnie służył jako adwokat. Notariuszy dożywotnio mianował Minister Sprawiedliwości, który sprawował nad nimi zwierzchni nadzór. Mianowanemu notariuszowi wskazywana była siedziba urzędowania na terenie działalności jednego sądu obwodowego, jednakże terytorium, skąd mógł przyjmować zlecenia był obszar sądu apelacyjnego.

Od grudnia 1936 roku został przeniesiony do Poznania na stanowisko notariusza Sądu Okręgowego w Poznaniu. W Mogilnie zastąpił go notariusz Edward Korytowski. Pracując w Mogilnie był członkiem Izby Notarialnej Okręgu Sądu Apelacyjnego w Poznaniu jako notariusz Sądu Okręgowego w Gnieźnie, a od 1936 roku Sadu Okręgowego w Poznaniu. W Archiwum Państwowym w Poznaniu znajduje się zespół akt notariusza Stefana Rosady z lat 1936-1939.

Nasz bohater brał czynny udział w życiu społecznym i politycznym. Był prezesem Rady Powiatowej BBWR w Mogilnie. Na terenie powiatu mogileńskiego był długoletnim członkiem Rady Powiatowej w Mogilnie i członkiem Wydziału Powiatowego w Mogilnie, członkiem Komitetu Powiatowego dla Bezrobocia, członkiem Rady Nadzorczej Banku Ludowego w Gębicach, naczelnikiem Zarządu Komunalnej Kasy Oszczędności w Mogilnie i w Strzelnie, członkiem Sejmiku Wojewódzkiego, długoletnim prezesem Związku Oficerów Rezerwy oraz prezesem Związku Weteranów Powstań Narodowych w Mogilnie. W maju 1934 roku został ponownie wybrany prezesem koła Związku Oficerów Rezerwy w Mogilnie. Spośród członków zarządu koła, obok dyrektora KKO Michała Domanusa, posiadał najwyższy stopień, kapitana rezerwy Wojska Polskiego.

Stefan Rosada był zwolennikiem Sanacji. Szefował powiatowemu Bezpartyjnemu Blokowi Współpracy z Rządem – BBWR. W październiku 1935 roku, jako prezes Rady Powiatowej BBWR w Mogilnie podpisał obok prezesów wszystkich ogniw wielkopolskich oświadczenie następującej treści:  Niżej podpisani, oburzeni do głębi napaściami „Dziennika Poznańskiego” na senatorów wybranych z Wielkopolski, oraz próbą wprowadzenia w błąd opinii publicznej przez fałszywe przedstawienie tła i przebiegu akcji wyborczej do Senatu w Poznaniu, poczuwają się do obowiązku publicznie oświadczyć, ze potępiają powyższe metody postępowania. 30 października 1935 roku BBWR został rozwiązany. Swoją działalność polityczną kontynuował od 1936 roku w Obozie Zjednoczenia Narodowego, który był niejako kontynuatorem BBWR.

W 1935 roku kandydował w wyborach do Sejmu RP w Okręgu nr 99 Inowrocław – Mogilno – Szubin – Żnin, bezskutecznie. Popierany był m.in. przez mogileńskich kombatantów i osobiście przez por. rezerwy Feliksa Zielińskiego delegata powiatowego Związku Weteranów Powstań Narodowych 1914/1919 roku. W 1936 roku wszedł w skład Zarządu Okręgu Poznańskiego Związku Weteranów Powstań Narodowych RP 1914/1919

W 1937 roku został wybrany członkiem Związkowego Sądu Honorowego Związku Powstańców Wielkopolskich przy Zarządzie Głównym  w Poznaniu. Nastąpiło to podczas Sejmiku Powstańczego, na którym zapadła decyzja o zmianie nazwy dotychczasowego Związku Weteranów Powstań Narodowych 1914/1919 na Związek Powstańców Wielkopolskich. W lipcu 1938 roku został wybrany członkiem Poznańskiego Sejmiku Wojewódzkiego.   

13 listopada 1938 roku w trakcie posiedzenia Wojewódzkiego Kolegium Wyborczego pod przewodnictwem prof. Bronisława Stelmachowskiego prezesa Sadu Apelacyjnego w Poznaniu notariusz Stefan Rosada został wybrany senatorem V kadencji Senatu II RP. Nazajutrz w „Dzienniku Poznańskim” odnotowano, że w Poznańskiem wybrano ludzi, którzy na pewno godnie reprezentować będą Wielkopolskę i jej interesy, gdyż swymi osobistymi walorami dorastają do zadań, których spełnienia od nich się domagamy.

Jak czytamy na Witrynie edukacyjnej Kancelarii Senatu: Senator Stefan Rosada nocą z 1 na 2 września 1939 roku wyjechał z Poznania do Warszawy na posiedzenie Senatu. Następnie zgłosił się do wojska i do 17 września 1939 roku pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Sądu Wojskowego w Krzemieńcu. Po zakończeniu działań wojennych ukrywał się w Łodzi i w Warszawie, a od grudnia 1939 ukrywał się na terenie Litwy. Od drugiej połowy 1940 roku przebywał w majątku Dębówek koło Wiłkomierza. Tam 14 czerwca 1941 roku został aresztowany przez NKWD i do listopada 1941 roku był więziony w obozach pracy: Pojma, Kańsk, Bolszaja Rieczka na Syberii. W lutym 1942 wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych z przydziałem zastępcy kwatermistrza dywizji i wkrótce wraz armią przez Iran dotarł do Palestyny. W połowie 1942 roku został przeniesiony do Wielkiej Brytanii. Od 1 stycznia 1945 roku w stopniu majora. Był jeden z sygnatariuszy apelu z lutego 1945 roku byłych polskich parlamentarzystów do członków obu izb parlamentu brytyjskiego w sprawie decyzji dotyczących Polski podjętych w trakcie konferencji w Jałcie.

W 1948 roku przebywał jeszcze w Wielkiej Brytanii, po czym wyjechał do USA. W 1951 roku na Georg Washington University w Waszyngtonie ukończył studia podyplomowe w zakresie prawa porównawczego. Był członkiem amerykańskiej palestry; publikował prace naukowe dotyczące m.in. dominacji komunistów w Polsce. 

Zmarł 28 października 1974 roku w Mineola, USA i pochowany został na cmentarzu w Middle Village.

Komentarze

Dodaj komentarz

Dodaj nowy komentarz

E-mail nie będzie udostępniany publicznie.
Komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów. Dodanie komentarza jest jednoznaczne z akceptacją Regulaminu.